روزنامه اعتماد در گزارشي با عنوان «غيبت عدالت، مساوي با فقدان امنيت شغلي است» به مساله جاي خالي مرجع قانوني تصميم گير در زمينه حل اختلافات رو به گسترش دست اندرك
بررسی اختلاف های روزافزون بازیگران و صورت های معروف و اوضاع نابسامان قراردادهای نمايشی
عبارات مهم : تئاتر
روزنامه اعتماد در گزارشي با عنوان «غيبت عدالت، مساوي با فقدان امنيت شغلي است» به مساله جاي خالي مرجع قانوني تصميم گير در زمينه حل اختلافات رو به گسترش دست اندركاران هنرهاي نمايشي پرداخت. رعايت نشدن حق كپي رايت و جدال قلمي ميان صدرالدين زاهد و گروه نمايشي «افسانه ببر» به كارگرداني هادي عامل بهانه انتشار گزارش در آن وقت بود. در گذشته نيز موارد متعدد از اختلاف بين مترجم و كارگردان، بازيگر و كارگردان، طراح صحنه و تهيه كننده نيز اتفاق افتاده بود كه در خروجي خبرگزاري ها و صفحه هاي تئاتر روزنامه ها بازتاب داشت.
شش سال قبل، در ١٩ تير ١٣٩١ اصغر همت يكي از بازيگران نام آشناي تئاتر و تلويزيون ايران بود كه در اعتراض به آنچه «عدم افزايش دستمزد بازیگران و صورت های معروف تئاتر» ناميد از حضور در اولين اجراي نمايش «خرس» به كارگرداني اسماعيل شفيعي خودداري كرد. تصميمي كه احتمالا با هماهنگي كارگردان و ديگر عوامل نمايش به اجرا درآمد ولی اصغر همت را در نوك پيكان اعلام يك خواست جمعي يعني «رعايت قانون» قرار داد. همچنين اين جزو معدود دفعاتي بود كه يك هنرمند تئاتر اعتراض خود را نه در حرف كه به صورت عملي نشان داد.
واكنش بازيگر نمايش «خرس» در مجموعه تئاتر شهر به سرعت از شكل انفرادي خارج شد و رنگ صنفي به خود گرفت. نكته اي كه همت هم در گفت وگو با رسانه ها بر آن تاكيد داشت: «در سن ٦٠ سالگي، خواستم براي يك بار هم شده است ما حرف مان را به كرسي بنشانيم و خدا را گواه مي گيرم كه به خاطر خودم نيست. حتي حاضرم خسارت تمرين را به گروه بپردازم ولي حاضر نيستم زير بار چنين قراردادي بروم.»
به دليل شكل و شمايل حمايتي تئاتر در آن دوران گلايه همت معطوف به اداره كل هنرهاي نمايشي و جريان مديريت دولتي بود، ولی صورت مساله امروز نيز همان است كه در بیانات هفت سال قبل اين بازيگر وجود داشت: «اصلا قرارداد ما مشخص نيست، در حالي كه وضعيت قرارداد پيش از شروع تمرين بايد مشخص باشد، ولی چون مي دانند بسياري گروه ها زير بار چنين قراردادهايي نمي روند مدام آن را به تاخير مي اندازد تا اجراي نمايش شروع شود و ديگر كاري از دست كسي برنيايد.»
اعتراض سياسي يا صنفي؟
حدود سه ماه بعد در مهرماه سال ٩١ رضا حامدي خواه كه قرار بود نمايش «قصه هاي از نظر سياسي بي ضرر» را در تالار قشقايي تئاترشهر روي صحنه ببرد، در نامه اي اعتراضي به هيات مديره و مديرعامل منزل تئاتر از لغو تمرين هاي اين نمايش تا وقت پاسخ روشن مسوولان و عقد قرارداد تيپ خبر داد. گرچه آن وقت ارايه درخواست بودجه هاي نامتعارف براي تمرين و اجراي آثار نمايشي از سوي بعضي كارگردانان باب شده است بود ولی اينجا نيز با فقدان عمل به قانون يا كاستي هاي قانوني مواجه هستيم.
هيات مديره كانون كارگردانان منزل تئاتر مدتي بعد از گلايه حامدي خواه با برگزاري نشستي رسانه اي از سياست هاي مديران هنرهاي نمايشي و شوراي حمايت از آثار نمايشي به انتقاد پرداخت و در بررسي شرايط حاكم بر بازیگران و صورت های معروف اين عرصه بيانيه اي صادر كرد: «خانه تئاتر همچنان خواهان انعقاد قرارداد پيش از تمرين و اعمال قراردادهاي تيپ و حتي افزايش مبالغ تعيين شده است با توجه به وضعيت اقتصادي امروز ايران هست، متاسفانه مسوولان پرداخت بخش زيادي از دستمزد بازیگران و صورت های معروف را هم به گيشه موكول مي كنند.
بر همين اساس و پيرو اعتراض و انصراف گروه نمايش صبا از اجراي نمايش «قصه هاي از نظر سياسي بي ضرر» و در پاسخ به نامه ايشان به منزل تئاتر بدين وسيله با توجه به بي اعتنايي و ناپايبندي هاي مكرر اداره كل هنرهاي نمايشي به قراردادهاي تيپ منزل تئاتر و عدم انعقاد قرارداد با گروه ها پيش از شروع تمرين چنان كه به وسیله مسوولان در رسانه ها اعلام شده است بود، تصميم گروه نمايش صبا را مبني بر عدم اجرا تاييد مي كنيم و اميدواريم همه گروه هاي تئاتري در چنين وضعيتي در اعتراض به وضع نا بسامان تئاتر و بي توجهي به تئاتر حرفه اي چنين رويه اي را درپيش گيرند. شايان ذكر است از همه گروه هاي تئاتري دعوت مي نماييم با مراجعه به منزل تئاتر مدارك و مستندات خود را در خصوص نحوه حمايت از آنان به وسیله شوراي حمايت ارايه نمايند تا در آينده اي نزديك اقدام به بررسي عملكرد شوراي حمايت نموده و به جامعه تئاتر اعلام نماييم.»
هيات مديره كانون كارگردانان منزل تئاتر در مقطع مورد نظر با صدايي رسا به انتقاد صريح از سياست هاي دولتي پرداخت.
بگذريم كه شايد شرايط خاص سياسي سال هاي پيش از ٩٢ نيز در تند شدن نوك پيكان انتقادها بي اثر نبود ولي پرسشي كه پيش مي آيد اين است كه آیا در شرايط كنوني از كانون هاي چندگانه منزل تئاتر و هيات مديره اين تشكل صدايي به گوش نمي رسد؟
انفعالِ تلخِ مديران
٧ آبان ١٣٩٦ زنگ ها يك بار ديگر به صدا درآمد، ولی براي چه كسي؟ ظاهرا تا امروز مخاطب خود را پيدا نكرده هست. حميدرضا نعيمي يكي ديگر از نمايشنامه نويسان و كارگردان تئاتر در اعتراض به رعايت نشدن مفاد قرارداد از سوي مدير يكي از سالن هاي خصوصي پايتخت، مستقيم مديركل وقت هنرهاي نمايشي را نشانه مي گيرد: «آن هنگام كه به حضرتعالي اعلام كردم اين شخص در حالِِ آلوده كردن فضاي تئاتر است و ايشان گفتند كه «اتفاقا چند اعتراض ديگر از ايشان به من شده» تا به امروز كه من همه ماجرا را رسانه اي كرده ام چه اقدامي انجام داده اند؟ آيا از نحوه مديريت، واکنشها و قرارداد بستن ايشان سوالي شده است است؟ آيا هر تئاتري به صرفِ خصوصي بودن مي تواند از شرايط و حال و روزِ خانواده تئاتر سوءاستفاده كرده و به قصدِ مكيدن خونِ آنها عمل كند. آيا مرجعي در مركز هنرهاي نمايشي براي نظارت بر عملكردِ چنين مديرانِ نامطمئني هست؟ براي تعيين خسارت و داوري بايد به كدام بخش مراجعه كنيم؟»
گرچه حميدرضا نعيمي در نظر فعالان تئاتري و رسانه ها به تنديِ مزاج آشنا مي شود ولي به نظر مي رسد در اين مورد محق بوده و فقدان قرارداد قابل اتكال موجبات عصبيت هاي بعدي را فراهم كرده هست. از سوي ديگر ماجراهاي اين سالن به خصوص تنها به همين مورد متوقف نمي شود. نكته اي كه در بیانات آبان ماه نعيمي نيز به آن اشاره مي شود: «چرا هنرمندانِ بزرگواري چون آقايان كيومرث مرادي، اشكان خطيبي، سيامك صفري، ياسر خاسب، حامد بهداد، باران كوثري از اجرا در اين مجموعه خاطره خوشي ندارند؟»
اين زنگ صدا ندارد…
تدوين قرارداد «آبرومندانه» و مهم تر از آن رعايت قرارداد به وسیله طرف دوم خواست اصلي بازیگران و صورت های معروف تئاتر در سال ٩١ بود؛ ولي پرسش اين است كه بعد از گذشت ٧ سال آیا اين مساله همچنان ادامه دارد؟ ضعف در سازوكار قانوني قراردادهاي هنرهاي نمايشي امسال نيز مساله ساز شد. نيمه دوم مرداد ماه بود كه اعتراض خسرو شهراز، بازيگر باسابقه، توانا و آشنا شده است تئاتر در صفحه شخصي اش خبرساز شد.
اين هنرمند نسبت به رعايت نشدن مفاد قرارداد از سوي تهيه كننده نمايش «ديگري» اعتراض داشت و بعد از آن بود كه رسانه ها با رصد ماجرا دست به كار شدند و در نتيجه جزييات ماجرا به همراه واكنش هاي بعدي به فضاي رسمي راه يافت. ماجرايي كه نشان داد زمام امور ظاهرا از دست مديران- دولتي و صنفي- خارج شده است و هر كارگردان يا تهيه كننده اي ساز خود را كوك مي كند؛ سازي كه در شرايط حاضر به واسطه رهاشدگي محض، بي چارچوب، بي صدا و خزنده طي طريق مي كند.
بارها پيش آمده كه اجراي يك نمايش به پايان رسيده ولی حق و حقوق بازيگران و ديگر عوامل پرداخت نشده هست. در نمونه اي، نمايشي روي صحنه رفته ولي اين بار بازيگر از حضور در اجرا سرباز زده و رعايت نشدن قراردادش با كارگردان را بهانه كرده هست. بعد از افزايش سالن هاي خصوصي و پا گرفتن تهيه كنندگان در اين عرصه با نمونه هاي متعددي مواجه هستيم كه تهيه كننده يا مديرتوليد دستمزد عوامل را نپرداخته يا به نصف تقليل داده تا دل بازيگران چهره- سلبريتي- را براي پروژه هاي بعدي به دست بياورد.
شهراز راجع به اوضاع نابسامان جاري اين روزها مي گويد: «متاسفانه امروز شرايطي پيش آمده كه به بازيگر اجازه نه! گفتن نمي دهند. به محض آنكه نه بياوريد و براي احقاق حق خود پافشاري كنيد، از بین بردن مي شويد. به اين معني كه كارگردان، تهيه كننده يا گروه قيد همكاري با شما را در پروژه بعدي مي زند.»
او ادامه مي دهد: «به ما گفته مي شود در هر كاري قرارداد منعقد كنيم ولي وقتي طرف برابر به تعهدات خود در قرارداد عمل نمي كند، چه بايد كرد؟» پيشنهاد شهراز اين است كه «خانه تئاتر بايد در اين زمينه قراردادهايي را تنظيم كند» زيرا به عقيده او «هميشه در اين زمينه به بازيگر اجحاف مي شود.»
اين بازيگر باتجربه تاييد مي كند كه فعالان هنرهاي نمايشي در طول سال با موارد متعددي از خلف وعده و عدم انجام تعهدات به وسیله بعضي تهيه كنندگان و كارگردانان مواجه هست. به اين معنا، تئاتر ايران همچنان با سندرم آزار دهنده فقدان امنيت شغلي مواجه است و درست در چنين شرايطي است كه اداره كل هنرهاي نمايشي و تشكيلات صنفي منزل تئاتر بايد براي حراست از امنيت بازیگران و صورت های معروف فعال در اين عرصه دست به كار شوند. شهراز در اين باره مي گويد: «ما در تئاتر هيچگاه به اين نظام مندسازي فكر نكرده ايم. مساله هم به امروز ارتباط ندارد بلكه از ديروز وجود دارد. پرسش من اين است كه چطور امكان دارد فدراسيون فوتبال به قوانين مدون رسيده باشد ولي نهاد مدني با قدمت تئاتر و نمايش در ايران نتواند بر پرسشها جاري خود نظارت كند؟»
بازيگر نمايش «هملت» تاكيد مي كند «هركس خلاف انجام مي دهد بايد به آن رسيدگي شود» و مي افزايد: «چنين اتفاقي در بسياري از كارها براي من رخ داده ولي اين اولين اقدام عملي ام براي احقاق حق هست. البته در نمونه هايي هم اگر خلف وعده اي شده است با احترام حل و فصل كرده ايم ولی مورد اخير با تهمت و افترا همراه بود.»
گرچه انتظار مي رفت مسوولان و مديران آينده نگر! مدت ها پيش از اين براي پيشگيري از تهديدهاي شغلي طرح و برنامه اي داشته باشند ولي به هر ترتيب تا اين لحظه هيچ اتفاق قابل طرحي رخ نداده هست. موردي كه تهديدي مضاعف بر گرفتاري هاي روزانه فعالان وادي هنر مي افزايد. خسرو شهراز راجع به مساله فقدان امنيت شغلي ناشي از ضعف قانون در قراردادهاي تئاتري مي گويد: «اگر ما آن سال كه آقاي اصغر همت اعتراض كرد پيگير ماجرا مي شديم امروز با چنين اوضاعي مواجه نبوديم. آیا وقتي يك نفر با ادعاي تهيه كنندگي و سرمايه گذاري در تئاتر وارد مي شود هيچ نهادي از او پرسش نمي كند شما بر اساس چه متر و معياري به عرصه نمايش وارد شده است ايد؟»
سكوت صنف و واكنش دولت
بعد از اين گلايه ها و افزايش موارد اختلافي بود كه شهرام كرمي مديركل هنرهاي نمايشي در گفت وگويي با خبرگزاري مهر به اين مساله واكنش نشان داد. كرمي همچنين به ضعف قانوني كه اداره كل هنرهاي نمايشي در برخورد با موارد تخلف با آن مواجه هست، اشاره كرده و پيشنهاد مي دهد منزل تئاتر به منظور رسيدگي به چنين تخلفاتي تقويت شود. اين مدير مي گويد : «براي اداره كل هنرهاي نمايشي در قانون تكليف تعيين نشده هست، با كسي كه مرتكب تخلف يا تخطي نسبت به قرارداد منعقد شده است در گروه تئاتري شده است برخورد قانوني كند مگر اينكه يك مرجع قضايي حكمي صادر كند.
اگر تخطي يا تخلفي نسبت به قرارداد منعقد شده است بين اعضاي يك گروه تئاتري صورت گيرد، همه چيز در شرايط قانوني پيش بيني شده است است و در اين شرايط شاكيان مي توانند از اداره كل هنرهاي نمايشي يا صنف تئاتري كه همان منزل تئاتر است به عنوان مرجع، پيگيري كنند.» به بيان ديگر طبق روال گذشته قرار است همه چيز به شكل پيشاتمدني با كدخدامنشي دوران كشاورزي فيصله پيدا كند.
مديركل هنرهاي نمايشي البته راهكار اساسي براي حل چنين مشكلاتي را تقويت صنف عنوان مي كند: «بايد منزل تئاتر را به عنوان صنف براي رسيدگي به مواردي كه در آن تخلف يا تخطي از قرارداد منعقد شده است صورت مي گيرد، تقويت كرد تا به عنوان صنف هنرمندانه براي حل چنين مواردي به عنوان يك مرجع آشنا شود.»
كليد واژه «تقويت شود» در سال هاي اخير بارها راجع به نهادهاي صنفي و غيرصنفي تئاتر ايران به كار رفته است ولي هيچگاه مختصات و چارچوب هاي چگونگي «تقويت» عنوان نمي شود. به قولي مي توان مدعي شد استفاده از اين كليدواژه سنگي است براي نزدن! جريان رسانه اي و مديريتي تئاتر بيش از هر چيز بايد به جاي انجام گفت وگوهاي مقطعي و زودگذر در انديشه ارايه راهكارهاي عملي براي برطرف موانع و مشكلات حاد بازیگران و صورت های معروف نمايش باشد.
لزوم بهره گيري از دانش و تجربه مشاوران حقوقي زبده در «اداره كل هنرهاي نمايشي» و «خانه تئاتر» يكي از همين راهكارها به نظر مي رسد. اين دو نهاد به جاي بهانه هاي واهي و سردرگمي، يك بار براي هميشه بايد سنگ بناي تدوين قراردادهاي مادر ذيل انجمن هاي چندگانه موجود منزل تئاتر را به رسميت بشناسند. براي مثال نياز است با استفاده از دستورالعمل هاي موجود در كشورهاي توسعه يافته و صاحب تئاتر از اختراع دوباره چرخ پرهيز كنيم. قرارداد بين تهيه كننده و كارگردان، بازيگر، طراح صحنه، طراح گريم، طراح نور همه به صورت جداگانه بايد از سوي اداره كل هنرهاي نمايشي الزام آور شود.
شناسنامه دار كردن تهيه كنندگان و كارگردانان، طراحي سامانه ثبت شكايات بازیگران و صورت های معروف (كه مي توان راجع به جزييات اجرايي آن به بحث و تبادل نظر پرداخت)، در كنار تشكيل واحد حقوقي در منزل تئاتر و اداره كل هنرهاي نمايشي به منظور رسيدگي به موارد اينچنيني، به همراه تعيين سياست هاي تنبيهي و تشويقي از جمله مواردي به شمار مي رود كه در صورت رعايت از سوي مديران تا حدي به ايجاد امنيت رواني و نظام مندسازي در عرصه هنرهاي نمايشي ياري مي رساند. به شرط آنكه گوش شنوايي باشد.
در ١٩ تير ١٣٩١ اصغر همت در اعتراض به آنچه «عدم افزايش دستمزد بازیگران و صورت های معروف تئاتر» ناميد از حضور در اولين اجراي نمايش «خرس» خودداري كرد.
تصميمي كه احتمالا با هماهنگي كارگردان و ديگر عوامل نمايش به اجرا درآمد ولی اصغر همت را در نوك پيكان اعلام يك خواست جمعي يعني «رعايت قانون» قرار داد. همچنين اين جزو معدود دفعاتي بود كه يك هنرمند تئاتر اعتراض خود را نه در حرف كه به صورت عملي نشان داد.
واكنش اين بازيگر شهر به سرعت از شكل انفرادي خارج شد و رنگ صنفي به خود گرفت.
بارها پيش آمده كه اجراي يك نمايش به پايان رسيده ولی حق و حقوق بازيگران و ديگر عوامل پرداخت نشده هست. در نمونه اي، نمايشي روي صحنه رفته ولي اين بار بازيگر از حضور در اجرا سرباز زده و رعايت نشدن قراردادش با كارگردان را بهانه كرده هست. بعد از افزايش سالن هاي خصوصي و پا گرفتن تهيه كنندگان در اين عرصه با نمونه هاي متعددي مواجه هستيم كه تهيه كننده يا مديرتوليد، دستمزد عوامل را نپرداخته يا به نصف تقليل داده تا دل بازيگران چهره- سلبريتي- را براي پروژه هاي بعدي به دست بياورد.
بررسی اختلافهای روزافزون بازیگران و صورت های معروف و اوضاع نابسامان قراردادهای نمايشی
واژه های کلیدی: تئاتر | نمايش | اعتراض | اعتراض | بازيگر، | قرارداد | بازیگران | نمايشنامه | دستمزد بازیگران
دانلود فایل ها
توجه: ممکن است تمام لینک های دانلود به دستور مقام قضایی حذف شده باشد...
